نقش‌ها و مسئولیت‌های BIM Manager، BIM Specialist و BIM Coordinator

آیا می‌خواهید یک BIM Manager شوید؟
آیا می‌خواهید بدانید یک BIM Specialist چه کارهایی انجام می‌دهد؟
آیا می‌خواهید با نرم‌افزارهایی که یک BIM Coordinator استفاده می‌کند آشنا شوید؟

در این مقاله تمرکز ما بر معرفی نقش‌های اصلی در مدیریت BIM خواهد بود. همچنین به بررسی بهترین نرم‌افزارهای BIM، ابزارها و پلتفرم‌هایی که برای انجام وظایف این متخصصان ضروری هستند می‌پردازیم.

متخصصان BIM

برای مدیریت صحیح و کارآمد تمامی اطلاعات و داده‌های درگیر در یک فرایند BIM (مدلسازی اطلاعات ساختمان)، لازم است یک ساختار سازمانی مشخص وجود داشته باشد که در آن نقش‌ها و مسئولیت‌های هر یک از ذی‌نفعان فرآیند به‌طور واضح تعریف شده باشد.

این موضوع نیاز به حضور متخصصان جدید با دانش و مسئولیت‌های خاص را ایجاد می‌کند؛ از جمله:

BIM Manager
BIM Coordinator
BIM Specialist
CDE Manager
BIM Lead
Project Manager
Design Team Leader
Modeler II
Modeler I
BIM / VDC Manager (Virtual Design & Construction)

هر یک از این افراد متناسب با دانش، مهارت‌ها و توانایی‌های خود در زمینه‌های زیر به فرایند BIM کمک می‌کنند:

فرایندها
فناوری‌ها
اعضای تیم
استانداردها و رویه‌ها

در کنار این نقش‌ها، باید به کاربران BIM (BIM Users) نیز اشاره کرد؛ یعنی تمامی افرادی که در فرآیندهای BIM حضور دارند اما دانش تخصصی در این حوزه ندارند.

نقش یک BIM Manager چیست؟ وظایف BIM Manager کدام است؟

BIM Manager فردی حرفه‌ای است که مسئولیت ایجاد، مدیریت و به‌روزرسانی مدل BIM را بر عهده دارد. وظایف معمول او شامل موارد زیر است:

سازماندهی هر مرحله از ایجاد و به‌روزرسانی مدل اطلاعات ساختمان (BIM)
هماهنگی بین متخصصان درگیر در فرآیند BIM
مدیریت تداخل‌ها و همپوشانی‌ها بین مدل‌های BIM رشته‌های مختلف (معماری، سازه، تاسیسات MEP و غیره)

وظایف مربوط به مدیریت اطلاعات نیز گسترده هستند و شامل:

هماهنگی و نظارت بر سفارش‌ها
تهیه مشخصات اطلاعاتی پروژه
تهیه پیشنهاد مدیریت اطلاعات
پشتیبانی از برنامه مدیریت اطلاعات
انتصاب BIM Coordinator
تهیه و به‌روزرسانی دستورالعمل‌های مدیریت اطلاعات سازمان
ترویج برنامه‌های آموزشی و توسعه تحقیق و پژوهش
آماده‌سازی گزارش‌ها و همکاری در فعالیت‌های حسابرسی
تعریف جنبه‌های قراردادی

مسئولیت‌های یک BIM Manager چیست؟

BIM Manager مسئول برنامه‌ریزی، طراحی، تحویل و مدیریت کارآمد طرح BIM است و در این مسیر با نقش‌های حرفه‌ای دیگر مانند BIM Specialist و BIM Coordinator همکاری می‌کند. اگرچه BIM Manager یک نقش مدیریتی به معنای سنتی آن نیست، اما باید پیشینه و دانش لازم را داشته باشد تا بتواند به‌طور مستقل تصمیم‌های نهایی را اتخاذ کند و فناوری، فرآیندها، ابزارها و سیاست‌ها را مدیریت نماید. این نقش برای هدایت و تضمین فرآیند همکاری میان تمامی ذی‌نفعان در طول چرخه ساخت‌وساز حیاتی است. به طور خاص، BIM Manager باید آشنایی کامل با نرم‌افزارهای مدیریت و همکاری داشته باشد، مانند:

پلتفرم‌های همکاری BIM برای یکپارچه‌سازی مدل‌ها و داده‌های BIM در یک محیط ابری مشترک که امکان همکاری معماران، مهندسان، پیمانکاران، ناظران، مجریان نگهداری و کارفرما را فراهم می‌کند.
نرم‌افزارهای مدیریت BIM برای مدیریت جریان‌های کاری و نقش‌های همکاری.
نرم‌افزارهای هماهنگی و مدیریت BIM (معمولاً مبتنی بر فضای ابری) که کل تیم پروژه را قادر می‌سازند در زمان واقعی همگام شوند، وظایف را اختصاص دهند، تأیید کنند، ثبت و کنترل نمایند.

استفاده از یک محیط مشترک برای تبادل داده‌ها (CDE) و پلتفرم ابری برای همکاری و هماهنگی BIM، مزایای بی‌چون‌وچرایی در بهره‌وری و کارایی در طول چرخه عمر پروژه دارد و امکان ایجاد یک سیستم هوشمند ساختمانی پیشرفته را فراهم می‌سازد.

چطور می‌توان BIM Manager شد؟

یادگیری مهارت‌های BIM فرآیندی پیچیده است و نیازمند مطالعه‌ای هدفمند و منسجم با نیازهای این نقش می‌باشد.
دوره‌های آموزشی متعددی وجود دارند که با هدف ارتقای حرفه‌ای فرد طراحی شده‌اند و در نهایت منجر به اخذ گواهینامه می‌شوند.
این گواهینامه‌ها می‌توانند فرصت‌های شغلی بیشتری را برای افراد باز کنند.

آیا BIM Managers باید گواهینامه داشته باشند؟

برای تبدیل شدن به BIM Manager، BIM Coordinator یا BIM Specialist در حال حاضر مسیر آموزشی مشخص و واحدی وجود ندارد.
با این حال، این افراد باید از مسیرهای آموزشی مستقل یا هدایت‌شده برای توسعه حرفه‌ای مستمر پیروی کنند.

به طور کلی، شرایط و پیش‌نیازهای زیر برای این نقش مناسب و ضروری در نظر گرفته می‌شوند:

مدرک دانشگاهی یا دیپلم در رشته‌های مرتبط با صنعت ساختمان
تجربه کاری در صنعت ساخت‌وساز (بسیاری از کارفرمایان حداقل ۵ سال تجربه را الزامی می‌دانند)
آشنایی کامل با فرآیند مدلسازی BIM
مهارت‌های عالی در فناوری اطلاعات (IT)
مهارت‌های قوی در ارتباطات شفاهی و نوشتاری
دانش جامع از فرآیندهای مدیریت کیفیت و مدیریت مستندات

صلاحیت‌های مورد نیاز برای BIM Manager

برای دریافت گواهینامه‌های حرفه‌ای BIM Manager، ابتدا باید در دوره‌های آموزشی مرتبط شرکت کنید. این دوره‌ها می‌توانند به صورت حضوری یا آنلاین برگزار شوند و دانش و مهارت‌های لازم را فراهم می‌کنند. داشتن گواهینامه، بهترین راه برای اطمینان دادن به تمامی ذی‌نفعان زنجیره تأمین (کارفرماها، پیمانکاران، تأمین‌کنندگان و سایر افراد مرتبط) است که متخصص BIM مطابق با استانداردها و معیارهای تأیید شده فعالیت می‌کند. این گواهینامه توسط یک نهاد مستقل و معتبر صادر می‌شود و نشان‌دهنده کیفیت و حرفه‌ای بودن فرد است.

مهارت‌ها و مدارک لازم برای یک BIM Manager

برای دریافت گواهینامه حرفه‌ای BIM Manager، باید ابتدا در دوره‌های آموزشی مرتبط شرکت کرد. این دوره‌ها می‌توانند به صورت حضوری یا آنلاین برگزار شوند و مهارت‌ها و دانش لازم برای مدیریت پروژه‌های BIM را ارائه دهند.

داشتن گواهینامه، بهترین روش برای اطمینان دادن به تمامی افراد و سازمان‌های حاضر در زنجیره تأمین (کارفرمایان، پیمانکاران، تأمین‌کنندگان و شرکت‌ها) است که BIM Manager فعالیت خود را مطابق با استانداردها و معیارهای تأیید شده انجام می‌دهد. این گواهینامه توسط یک مرجع مستقل صادر می‌شود و تضمین‌کننده کیفیت و اعتبار حرفه‌ای فرد است.

چرا داشتن یک BIM Manager برای پروژه اهمیت دارد؟

نقش BIM Manager در پروژه‌های چندرشته‌ای BIM بسیار حیاتی است، زیرا او مسئول موارد زیر است:

هماهنگی میان متخصصان مختلف درگیر در فرآیند BIM
رفع هرگونه تداخل یا مشکل با ارجاع مناسب وظایف به اعضای مختلف تیم
مدیریت منابع شرکت به صورت کامل و مطابق با رویه‌ها و استانداردهای سازمان

وجود یک BIM Manager کارآمد باعث می‌شود فرآیند پروژه روان‌تر پیش برود،
خطاها کاهش یابند و همکاری بین تیم‌های مختلف بهینه شود.

حقوق و دستمزد BIM Manager

هرچند حرفه BIM و نقش BIM Manager هنوز در ایران به‌طور کامل جا نیفتاده و بسیاری از شرکت‌ها و پروژه‌ها با مزایا و اهمیت آن آشنا نیستند، اما با توجه به تخصص بالای این نقش و نقشی که در هماهنگی و مدیریت پروژه‌های ساختمانی با استفاده از فناوری BIM دارد، بازار کار آن در حال رشد است. در شرایط فعلی(درسال ۱۴۰۴)، میانگین حقوق سالیانه یک BIM Manager در پروژه‌ها و شرکت‌های معتبر ایران می‌تواند حدود یک میلیارد تومان باشد، که نشان‌دهنده ارزش بالای تخصص و تجربه در این حوزه است.
میزان حقوق بسته به تجربه، مهارت‌ها، محل کار و نوع پروژه می‌تواند متفاوت باشد. داشتن مهارت‌های پیشرفته در نرم‌افزارهای BIM و مدیریت پروژه، معمولاً منجر به افزایش حقوق می‌شود.

BIM Coordinator

BIM Coordinator مسئول توسعه و نگهداری پروتکل‌های BIM، برنامه‌های اجرایی (Execution Plans) و سایر مستندات است،
در حالی که جریان اطلاعات کاری تیم‌ها را هماهنگ می‌کند. یک BIM Coordinator به طور مستقیم به مدیریت پروژه گزارش می‌دهد
و در عین حال تحت نظارت BIM Manager نیز قرار دارد. در پروژه‌های پیچیده و چندرشته‌ای، ممکن است بیش از یک BIM Coordinator حضور داشته باشد.

یکی از نقش‌های اصلی BIM Coordinator تضمین کارآمدی و اثربخشی فرآیندهای دیجیتالی سازمان و همچنین مسئولیت بررسی صحت و هماهنگی مدل BIM است.

به طور مشخص، وظایف او شامل موارد زیر است:

تضمین فرآیند دیجیتالی مطابق با سفارش مشخص
پشتیبانی یا تدوین مشخصات اطلاعاتی
پشتیبانی یا تدوین برنامه مدیریت اطلاعات و/یا پیشنهاد مدیریت اطلاعات
تخصیص نیازهای اطلاعاتی به ذی‌نفعان و حمایت از فعالیت‌های BIM Manager
انتخاب پرسنل و ابزارها
مدیریت تداخل‌ها و تعارض‌ها
تدوین و تحلیل قوانین کنترل
حمایت از BIM Manager در تعریف جنبه‌های قراردادی

نرم‌افزارهای مورد نیاز BIM Coordinator

BIM Coordinator علاوه بر داشتن دانش نرم‌افزارهایی که فعالیت‌های BIM Manager را پشتیبانی می‌کنند،
باید تسلط کاملی بر ابزارهای BIM برای بررسی، همکاری و هماهنگی فعالیت‌ها داشته باشد.

این ابزارها به BIM Coordinator امکان می‌دهند جریان اطلاعات بین تیم‌های مختلف را مدیریت کرده و از صحت و هماهنگی مدل BIM اطمینان حاصل کنند.
داشتن مهارت در این نرم‌افزارها، کارایی تیم را افزایش داده و احتمال بروز خطا در پروژه‌های چندرشته‌ای را کاهش می‌دهد.

نرم‌افزارهای مورد نیاز BIM Specialist

BIM Specialist مسئول ساخت واقعی مدل BIM است و به طور مستقیم با نرم‌افزارهای تخصصی کار می‌کند. این نقش نیازمند تسلط کامل بر یک یا چند نرم‌افزار BIM Authoring است تا بتواند مدل‌های دقیق و مطابق با مشخصات اطلاعات پروژه ایجاد کند.

توانایی‌های نرم‌افزاری BIM Specialist شامل موارد زیر است:

نرم‌افزارهای مدل‌سازی معماری: مانند Autodesk Revit، ArchiCAD، Vectorworks برای ایجاد مدل‌های سه‌بعدی معماری.
نرم‌افزارهای مدل‌سازی سازه: مانند Tekla Structures، Revit Structure و Advance Steel برای طراحی و تحلیل سازه‌ها.
نرم‌افزارهای مدل‌سازی تاسیسات (MEP): مانند Autodesk Revit MEP، MagiCAD، AutoCAD MEP برای سیستم‌های مکانیکی، برقی و لوله‌کشی.
نرم‌افزارهای بررسی و کنترل کیفیت مدل: مانند Solibri Model Checker و Navisworks برای اطمینان از صحت و هماهنگی مدل با مشخصات اطلاعات و برنامه مدیریت اطلاعات.
ابزارهای مدیریت داده و همکاری: مانند BIM 360، Trimble Connect و Revizto برای تبادل اطلاعات، مدیریت نسخه‌ها و اطمینان از یکپارچگی داده‌ها در فضای مشترک دیجیتال.

تسلط بر این نرم‌افزارها به BIM Specialist امکان می‌دهد مدل‌هایی دقیق، قابل اعتماد و مطابق با استانداردهای پروژه بسازد، و همکاری مؤثر با BIM Coordinator و BIM Manager را تضمین کند. این مهارت‌ها نقش کلیدی در موفقیت پروژه‌های چندرشته‌ای و پیچیده ایفا می‌کنند.